Economische gevolgen lopen uiteen van risicos tot een zombillion scenario

De term ‘zombillion’ werpt een fascinerend en tegelijkertijd verontrustend licht op de potentiële economische gevolgen van langdurige, aanhoudende economische malaise. Het beschrijft een scenario waarbij een groot aantal bedrijven, geplaagd door schulden en inefficiëntie, voortleven zonder werkelijk te floreren. Deze ‘zombiebedrijven’ slurpen kapitaal op dat anders naar meer productieve ondernemingen zou kunnen stromen, waardoor de economische groei wordt belemmerd. Het is een complexe situatie met verstrekkende gevolgen voor zowel individuele investeerders als de algehele economische stabiliteit.

De dreiging van een zombillion scenario is niet nieuw, maar de omvang en de mogelijke impact ervan zijn de afgelopen jaren toegenomen, mede door periodes van extreem lage rentevoeten en ruim monetair beleid na de financiële crisis van 2008 en recentelijk de COVID-19 pandemie. Deze maatregelen, bedoeld om de economie te stimuleren, hebben er onbedoeld toe geleid dat bedrijven met zwakke fundamenten in leven zijn gehouden die onder normale omstandigheden failliet zouden zijn gegaan. Dit fenomeen creëert een verwrongen economisch landschap waarin de allocatie van middelen wordt verstoord en de innovatie wordt geremd.

De Oorsprong en Evolutie van Zombiebedrijven

Het concept van ‘zombiebedrijven’ is in de economische literatuur al decennia lang aanwezig, maar de term heeft aan populariteit gewonnen naarmate het probleem zich heeft doen gelden in landen als Japan, Italië en recentelijk ook in landen als de Verenigde Staten en Duitsland. In essentie zijn zombiebedrijven bedrijven die niet in staat zijn om hun schulden te dekken met hun operationele winst, maar die door schuldeisers, vaak banken, voortdurend worden gered van een faillissement. Dit gebeurt vaak door het herstructureren van schulden, het verstrekken van nieuwe leningen, of het accepteren van lagere rentetarieven. De drijfveer achter dit gedrag is vaak het vermijden van verliezen op bestaande leningen, of de angst voor imagoschade bij het erkennen van falende investeringen. Dit beleid kan echter contraproductief zijn, omdat het de allocatie van kapitaal naar meer rendabele projecten belemmert.

De Rol van Lage Rente en Monetair Beleid

Het extreem lage rentebeleid, dat door centrale banken over de hele wereld is gevoerd om de economische groei te stimuleren, heeft een belangrijke rol gespeeld in de toename van zombiebedrijven. Lage rentevoeten maken het voor bedrijven gemakkelijker om leningen af te sluiten en hun schuldenlast te herfinancieren, zelfs als hun operationele prestaties zwak zijn. Dit creëert een omgeving waarin bedrijven kunnen overleven zonder hun winstgevendheid te verbeteren. Bovendien heeft het ruime monetair beleid, zoals kwantitatieve versoepeling, de beschikbaarheid van krediet vergroot, waardoor zombiebedrijven toegang hebben gekregen tot financiering die ze anders niet zouden hebben gekregen. Dit beleid maakt het mogelijk om de gevolgen uit te stellen, maar lost het onderliggende probleem niet op.

Jaar	Aantal Zombiebedrijven (geschat – VS)
2007	8%
2013	12%
2019	15%
2023	20%

De tabel laat zien dat het aantal zombiebedrijven in de Verenigde Staten de afgelopen jaren gestaag is toegenomen. De schuldenlast van deze bedrijven is aanzienlijk en vormt een risico voor de algehele financiële stabiliteit.

De Economische Impact van Zombiebedrijven

De aanwezigheid van een aanzienlijk aantal zombiebedrijven heeft een aantal negatieve gevolgen voor de economie. Ten eerste leidt het tot een verminderde productiviteitsgroei. Zombiebedrijven zijn vaak minder efficiënt dan gezonde bedrijven, en hun voortbestaan belemmert de allocatie van middelen naar meer productieve ondernemingen. Ten tweede remt het de innovatie. Zombiebedrijven hebben vaak weinig middelen over om te investeren in onderzoek en ontwikkeling, waardoor de ontwikkeling van nieuwe producten en diensten wordt belemmerd. Ten derde drukt het op de winstmarges van gezonde bedrijven, omdat zombiebedrijven vaak gedwongen worden om hun prijzen te verlagen om te kunnen concurreren. Dit heeft een negatieve invloed op de investeringen en de groei van de algemene economie.

De Impact op de Arbeidsmarkt

Zombiebedrijven hebben ook een negatieve impact op de arbeidsmarkt. Hoewel ze in eerste instantie banen in stand kunnen houden, zijn deze banen vaak van lage kwaliteit en bieden ze weinig perspectief op groei. Bovendien zijn zombiebedrijven vaak minder flexibel dan gezonde bedrijven, waardoor ze minder goed in staat zijn om zich aan te passen aan veranderende economische omstandigheden. Dit kan leiden tot ontslagen en een toename van de werkloosheid. Langdurige steun aan deze bedrijven kan ook de scholing en omscholing van werknemers vertragen, waardoor hun kansen op de arbeidsmarkt verder afnemen.

• Verminderde productiviteitsgroei
• Remming van innovatie
• Lagere winstmarges voor gezonde bedrijven
• Negatieve impact op de arbeidsmarkt
• Verstoorde kapitaalallocatie
• Risico op financiële instabiliteit

Deze punten illustreren de breedte van de economische schade die kan worden veroorzaakt door een groot aantal zombiebedrijven. Een gezonde economie vereist een dynamische allocatie van middelen, en zombiebedrijven vormen een obstakel voor die dynamiek.

De Rol van Banken en Schuldeisers

Banken en andere schuldeisers spelen een cruciale rol in het voortbestaan van zombiebedrijven. Zoals eerder vermeld, zijn ze vaak terughoudend om faillissementen toe te staan, omdat dit leidt tot verliezen op hun leningen. Dit kan leiden tot een 'extend and pretend' strategie, waarbij schuldeisers leningen blijven herfinancieren en de hoop koesteren dat de bedrijven uiteindelijk zullen herstellen. Deze strategie kan echter de problemen verergeren, omdat het zombiebedrijven in staat stelt om langer te overleven dan ze onder normale omstandigheden zouden kunnen, waardoor de economische schade groter wordt. De noodzaak om verlies te erkennen, en de potentiële impact daarvan op de eigen balansen, is vaak een bepalende factor in de besluitvorming van schuldeisers.

De Noodzaak van Stricter Toezicht

Om het probleem van zombiebedrijven te bestrijden, is er behoefte aan stricter toezicht op banken en andere schuldeisers. Toezichthouders moeten ervoor zorgen dat schuldeisers hun leningen realistisch waarderen en dat ze tijdig maatregelen nemen om falende bedrijven te saneren. Dit kan inhouden dat ze leningen afschrijven, bedrijven herstructureren, of ze zelfs failliet laten gaan. Het is belangrijk om te onthouden dat het toelaten van faillissementen niet noodzakelijkerwijs een negatieve uitkomst is. Het kan juist ruimte creëren voor nieuwe, gezonde bedrijven om te groeien en banen te creëren.

1. Realistische waardering van leningen door schuldeisers.
2. Tijdig ingrijpen bij falende bedrijven.
3. Bevordering van herstructurering en sanering.
4. Acceptatie van faillissementen als onderdeel van een gezonde economie.
5. Versterking van het toezicht op financiële instellingen.
6. Transparantie in de boekhouding van banken en schuldeisers.

Deze stappen zijn essentieel om een gezonde economische omgeving te bevorderen en de gevolgen van zombiebedrijven te beperken. Het vereist moedige beslissingen en een lange termijnvisie.

Het Internationale Perspectief en Vergelijkingen

Het probleem van zombiebedrijven is niet beperkt tot één land of regio. Zoals eerder vermeld, is het probleem prominent aanwezig in Japan, Italië, de Verenigde Staten, Duitsland en andere landen. Echter, de oorzaken en de omvang van het probleem verschillen per land. In Japan werd het probleem bijvoorbeeld verergerd door decennia van lage rentevoften en een cultuur van het vermijden van faillissementen. In Italië spelen structurele problemen, zoals een complex juridisch systeem en een gebrek aan concurrentie, een belangrijke rol. De verschillen in regelgeving en culturele normen beïnvloeden de aanpak van zombiebedrijven aanzienlijk.

De Toekomstige Uitdagingen en Potentiële Scenario’s

De toekomst van zombiebedrijven hangt af van een aantal factoren, waaronder de economische groei, de rentevoeten en het overheidsbeleid. Als de economie aanhoudend zwak blijft en de rentevoeten laag blijven, is het waarschijnlijk dat het probleem van zombiebedrijven zal aanhouden. Dit kan leiden tot een ‘zombillion’ scenario, waarbij een groot aantal bedrijven voortleven zonder werkelijk te floreren, waardoor de economische groei wordt belemmerd. Een snellere economische herstelinvestering in innovatie en productiviteit zou de situatie kunnen verbeteren. Het is echter cruciaal dat de overheid en de financiële instellingen proactief optreden om het probleem aan te pakken en de gevolgen te beperken. Een mogelijke aanpak is het stimuleren van herstructurering en sanering, het verstrekken van steun aan gezonde bedrijven en het bevorderen van innovatie.

De uitdagingen liggen niet alleen in het oplossen van het huidige probleem, maar ook in het voorkomen van toekomstige crises. Dit vereist een doordachte aanpak van het monetair beleid, stricter toezicht op financiële instellingen en een focus op structurele hervormingen die de economische groei en de productiviteit bevorderen. Het negeren van het probleem kan leiden tot langdurige economische stagnatie en een verlies van vertrouwen in het financiële systeem.